काठमाडौं, १ असाेज, २०८२ — नेपालको इतिहास परिवर्तन, संघर्ष र जनआन्दोलनहरूको एक गहिरो मिसिएको यात्रा हो। विभिन्न कालखण्डमा नेपाली जनताले स्वतन्त्रता, प्रजातन्त्र, समानता र अधिकारका लागि आवाज उठाएका छन्। यी ऐतिहासिक आन्दोलनहरूले देशको राजनीतिक संरचनामा ठूलो परिवर्तन ल्याएका छन्।
🔹 राणा शासन अन्त्य गर्ने प्रजातान्त्रिक आन्दोलन (२००७ साल)
- मिति: फागुन ७, २००७
- विवरण: झण्डै एक शताब्दी लामो राणा अधिनायकवादी शासन अन्त्य गर्दै प्रजातान्त्रिक शासनको सुरुवात गरिएको ऐतिहासिक आन्दोलन हो। नेपाली कांग्रेस र जनता पार्टी लगायतले भारतबाट सशस्त्र संघर्षको अगुवाइ गरेका थिए।
🔹 पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्धको जनआन्दोलन (२०४६ साल)
- मिति: चैत्र २६, २०४६
- विवरण: ३० वर्ष लामो निरंकुश पञ्चायती शासनलाई अन्त्य गर्दै बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापित गरिएको आन्दोलन हो। नेपाली कांग्रेस, एमाले र अन्य दलहरू मिलेर निर्णायक संघर्ष गरेका थिए।
🔹 दशवर्षे सशस्त्र माओवादी जनयुद्ध (२०५२–२०६३ साल)
- सुरुआत मिति: फागुन १, २०५२
- समाप्ति मिति: मंसिर ५, २०६३ (शान्ति सम्झौता)
- विवरण: गरिबी, जातीय भेदभाव, सामन्तवादविरुद्ध लड्दै माओवादी पार्टीले १० वर्षसम्म सशस्त्र संघर्ष गरेको थियो। यसले संविधानसभाको मागसहित गणतन्त्र स्थापनाको आधार तयार गर्यो।
🔹 राजतन्त्र अन्त्य र गणतन्त्र स्थापनाको जनआन्दोलन (२०६२/६३ साल)
- मुख्य मिति: चैत्र २४, २०६२ देखि वैशाख ११, २०६३
- विवरण: राजा ज्ञानेन्द्रद्वारा सत्तारोहण पछि व्यापक जनआन्दोलन सुरु भयो। सप्तदल र माओवादीबीचको १२ बुँदे सहमति अनुसार आन्दोलन भयो, जसले गर्दा राजतन्त्र समाप्त भएर २०६५ सालमा नेपाल गणतन्त्र घोषणा गरियो।
🔹 संविधान जारी आन्दोलन र मधेस आन्दोलन (२०६५–२०७२ साल)
- संविधान जारी मिति: असोज ३, २०७२
- विवरण: संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको पहिलो संविधान जारी भयो। यद्यपि, मधेस, जनजाति र अल्पसंख्यक समुदायले अधिकारको सुनिश्चितताको माग गर्दै आन्दोलन चलाए।
🔹 जेन जी आन्दोलन देशभरी २०८२ भाद्र २३ र २४ गते )
“जेन‑जी” (Gen‑Z) भन्नेले प्रायः सन् १९९७–२०१२ को बीच जन्मेका युवा पुस्तालाई जनाउँछ। यो पुस्ता प्रविधिमा दक्ष, सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय, र पारम्परिक राजनीतिक/सामाजिक संरचनाहरूसँग असन्तुष्ट अनि परिवर्तन चाहने विचारले चाँडै प्रेरित हुने भएकाले “आन्दोलन/आन्दोलनकर्ता” को नायाब भूमिका खेल्दैथिए।
नेपालमा पछिल्ला दिनहरूमा यी युवाहरूले सामाजिक सञ्जालमा लगाइएको प्रतिबन्ध, भ्रष्टाचार, सरकारी पारदर्शिताको अभाव, रोजगारी तथा सुशासन जस्ता विषयहरूमा आवाज उठाएका थिए।
यी आन्दोलनहरूले नेपाललाई निरंकुश शासनबाट लोकतान्त्रिक गणतन्त्रसम्मको यात्रामा डोहोर्याएका थिए। जनताको बलिदान र संघर्षबाट प्राप्त यी उपलब्धिहरूलाई संरक्षण गर्दै अघि बढ्नु नेपालको प्रमुख चुनौती र अवसर दुवै बनेकाे छ ।
About the Author
